فاستحقاق الوجود مسبوق بعدم استحقاقه « 1 » . و « حدوث اضافى » اخصّ از « حدوث زمانى است » . و « حدوث زمانى » اخصّ از « حدوث ذاتى » است . و قدم ، مقابل حدوث است . پس قدم نيز بر سه قسم بود : اضافى و زمانى و ذاتى . « قدم اضافى » عبارت است از بودن آنچه گذشته است از وجود چيزى ، اكثر از آنچه گذشته است از وجود چيزى ديگر ، كما لوجود الأب بالقياس إلى وجود الابن . و « قدم زمانى » عبارت است از بودن وجود غير مسبوق به عدم به زمان . و « قدم ذاتى » عبارت است از بودن چيزى ، غير محتاج به غير ، در وجود و هو الله تعالى . و « قدم ذاتى » اخصّ از « قدم زمانى » است . و « قدم زمانى » اخصّ از « قدم اضافى » است لما علم أنّ نقيض « 2 » الأعم « 3 » أخصّ من نقيض « 4 » الأخصّ « 5 » .

--> ( 1 ) . در واقع حدوث اضافى از اقسام حدوث نيست . چه حدوث عبارت است از وجود بعد از عدم . و اين معنا حقيقتا در حدوث اضافى يافت نمىشود . و امّا حدوث زمانى عبارت است از مسبوقيت وجود شيء به عدم زمانى . از اين رو امورى كه زمانمند نيستند از جمله خود زمان ، حادث زمانى نبوده ، قديم زمانىاند . متكلمين چون عمق اين معنا و تفاوت آن با حدوث ذاتى را در نيافتند حكما را به شرك و زندقه منسوب ساختند . حدوث ذاتى نيز به تعبير دقيق عبارت است از مسبوقيت وجود شيء به عدمى كه در مرتبه ذات او متقرّر است . اين معنا در مورد هر چيزى كه داراى ماهيت است صدق مىكند و در مورد موجوداتى كه ماهيت ندارند - همچون بارى تعالى - صدق نمىكند . بنابراين ذات بارى قديم ذاتى و ماوراى او حادث ذاتى مىباشند . در اصطلاح اين قسم حدوث علّى نيز ناميده مىشود . حكما قسم ديگرى را هم به اقسام پيشين افزوده‌اند و آن حدوث بالحقّ است . حدوث بالحقّ عبارت است از مسبوقيت وجود معلول به وجود علّت تامّه خويش . مرحوم ميرداماد - قدس سره - نيز قسم جديدى را طرح نمود كه از ابتكارات او به شمار مىآيد و آن حدوث و قدم دهرى است . حدوث دهرى عبارت است از مسبوق بودن ماهيت معلول موجود به نبودن در مرتبهء علّت . ( 2 ) . ش : القدم الذاتى . ( 3 ) . ش : الحدوث الذاتى . ( 4 ) . ش : القدم الاضافى . ( 5 ) . ش : الحدوث الاضافى .